Krokosz barwierski - właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Krokosz barwierski (Carthamus tinctorius L.), znany również jako szafran łąkowy, to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych i jeden z najstarszych uprawianych przez człowieka gatunków. Pochodzi z południowej Azji. Preferuje stanowiska słoneczne oraz przewiewne, żyzne, umiarkowanie wilgotne gleby o obojętnym odczynie.

Jak wygląda krokosz barwierski? Ma wysoką, ponad metrową łodygę, którą porastają lancetowate i ostro zakończone liście. Jego rurkowate kwiaty zebrane są w główkowate kwiatostany, które charakteryzują się pomarańczowożółtą lub czerwonopomarańczową barwą. Szafran łąkowy jest rośliną bardzo efektowną, która kwitnie od lipca do września.

Swe właściwości krokosz barwierski zawdzięcza obecności związków bioaktywnych kwiatach i nasionach. To one są najważniejszymi surowcami. Kwiaty krokosza barwierskiego wykorzystywane są do sporządzania leczniczego naparu, a z nasion produkuje się olej.

Kwiaty szafranu łąkowego wykorzystuje głównie fitoterapia. Są one bogate w barwniki: saflorynę i kartamine, a także glikozydy, kwercetyny i luteoliny, alkohole trójterpenowe oraz olejek eteryczny zawierający między innymi kariofilen, verbenon, kumulen alfa-cedren czy beta-farnezen.

W przemyśle spożywczym i kosmetycznym zastosowanie znalazł olej z krokosza tłoczony na zimno z jego oleistych nasion. Jest zasobny w kwas linolowy (omega-6), kwas linolenowy (omega-3), witaminę A, witaminę E oraz fitosterole.

Olej z krokosza barwierskiego można stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Z uwagi na dobroczynne działanie jego składników, warto go włączyć do diety. Najważniejsze właściwości lecznicze surowca wynikają głównie z wysokiej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Olej krokoszowy stosowany wewnętrznie pozytywnie wpływa na regulację rytmu wypróżnień i zapobiega powstawaniu zaparć. Może być również traktowany jako element profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego. Z uwagi na wpływ na produkcję prostaglandyn jest stosowany w celu łagodzenia nieprzyjemnych i dotkliwych objawów menopauzy. Ponadto olej z krokosza barwierskiego obniża poziom glukozy we krwi (poleca się go osobom, które chorują na cukrzycę lub zdiagnozowano u nich stan przedcukrzycowy).

Olej krokoszowy ma działa także napotnie i lekko moczopędnie, ma właściwości wykrztuśne. To dlatego można go stosować wspomagająco w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych. Picie oleju wspomaga odkrztuszanie wydzieliny.

Olej z krokosza barwierskiego stosowany zewnętrznie doskonale sprawdza się w pielęgnacji cery suchej, ale polecany jest także osobom ze skórą tłustą i mieszaną, także skłonną do trądziku.

Surowiec ma właściwości nawilżające i antyoksydacyjne, łagodzi również stany zapalne skóry, działa zmiękczająco i przeciwzmarszczkowo, przywraca skórze jędrność i sprężystość, spłyca zmarszczki. Olej z krokosza barwierskiego jest także składnikiem preparatów przeciwko rozstępom. Można go również nakładać na włosy i skórę głowy, ponieważ korzystnie wpływa na ich kondycję.

Kwiatów krokosza używa się głównie do przygotowywania naparów, wyciągów wodnych lub wodno-alkoholowych. Wykorzystuje się je głównie w celu pobudzenia krwawienia menstruacyjnego w przypadku skąpych i nieregularnych miesiączek. Kwiaty są również przyprawą, zamiennikiem prawdziwego szafranu. W wielu krajach azjatyckich to popularny dodatek do sałatek. Wytwarza się z nich także nalewki oraz wina.

Ekstrakt z krokosza barwierskiego zawiera składniki o działaniu antyoksydacyjnym, które pozytywnie wpływają na ściany naczyń krwionośnych. Spowalniają również procesy starzenia się organizmu, działają także uspokajająco. Dawniej wykorzystywano go do barwienia tkanin czy wyrobu szminek.

Krokosz barwierski nie może być stosowany przez kobiety w ciąży (roślina zawiera substancje, które wzmagają skurcze macicy i mogą działać poronnie lub przedwczesny poród) oraz osoby na niego uczulone. Ekstrakty i napary z kwiatów krokosza niewskazane są podczas karmienia piersią, a także w czasie starań o dziecko. Spożywając olej krokoszowy należy pamiętać, że w większych ilościach może on działać przeczyszczająco.