Rak jamy ustnej - objawy, przyczyny, leczenie

Rak jamy ustnej może rozwinąć się w obrębie języka, dna jamy ustnej, jak i na śluzówce policzka. Pierwsze jego objawy są bardzo mało charakterystyczne. Mogą to być dolegliwości bólowe, mało podejrzane krostki lub inne podobne zmiany. W związku z tym, że są one mało charakterystyczne, nowotwory jamy ustnej są zbyt późno diagnozowane. Właśnie dlatego trzeba zwracać uwagę na każde dolegliwości w obrębie jamy ustnej.

Najczęstsze objawy raka jamy ustnej to:

• Bolesne zmiany w pobliżu warg, dziąseł lub w wewnętrznej części jamy ustnej. Zmiany chorobowe często krwawią i trudno się goją.
• Pojawienie się guzka po wewnętrznej stronie policzka łatwo wyczuwalnego językiem.
• Utrata czucia lub drętwienie języka, policzków albo podniebienia.
• Pojawianie się białych lub czerwonych plamek na dziąsłach, języku, podniebieniu lub na śluzówce policzka.
• Problemy z przeżuwaniem pokarmów i ich połykaniem.
• Dziwny posmak w ustach.
• Ból wewnętrznej części jamy ustnej.
• Uczucie, że coś "stoi" w gardle.
• Opuchlizna szczęki lub żuchwy.
• Zmiana barwy i natężenia głosu.

• Płeć i wiek

Według Krajowego Rejestru Nowotworów, rak jamy ustnej dwukrotnie częściej występuje u mężczyzn. Większość zachorowań odnotowuje się po 50. roku życia.

• Palenie

Główną przyczyną (ponad 80 proc.) raka jamy ustnej jest palenie lub żucie tytoniu. Wówczas w ślinie pojawiają się substancje kancerogenne, które podrażniają śluzówkę jamy ustnej. Poza tym nikotyna i substancje smoliste wdychane do organizmu osłabiają go, utrudniają likwidowanie zakażeń, a także spowalniają proces zdrowienia.

Poza tym papierosy upośledzają zmysł węchu i smaku, wpływają też na ogólną estetykę. Palacze mają nieprzyjemny oddech i przebarwione szkliwo zębów.

Ryzyko pojawienia się raka jamy ustnej u osoby palącej papierosy jest 6-krotnie wyższe niż u osoby niepalącej. Osoby, które rzuciły palenie papierosów, fajki, cygar i przestały rzuć tytoń znacznie zmniejszają ryzyko zachorowania na ten nowotwór.

• Alkohol

Nałogowe spożywanie napojów wysokoprocentowych zwiększa ryzyko zachorowania na raka jamy ustnej, przełyku i gardła aż 6-krotnie.

• Wirus HPV

HPV to wirus brodawczaka ludzkiego. Rak jamy ustnej (zwłaszcza ustnej części gardła, języka i części migdałków) wywołany jest bezpośrednim działaniem wirusa HPV16. Wirus HPV rozprzestrzenia się między partnerami w czasie kontaktu seksualnego. Wirus brodawczaka ludzkiego może odpowiadać nawet za 30 proc. wszystkich przypadków jamy ustnej w Polsce.

• Nowotwór w rodzinie

Nie tylko palenie tytoniu i picie alkoholu sprzyja rozwojowi raka jamy ustnej. Czynnikiem ryzyka jest także obecność tego typu nowotworu w rodzinie.

• Niewłaściwa higiena

Do rozwoju nowotworu jamy ustnej może prowadzić także nieprawidłowa higiena jamy ustnej, nieleczone choroby dziąseł i zębów.

• Drażnienie śluzówki

Wpływ na rozwój komórek nowotworowych może mieć także stałe podrażnianie śluzówki (np. źle dopasowanymi protezami lub plombami).

Osoba chora, która zauważyła niepokojące objawy, powinna zgłosić się w pierwszej kolejności do dentysty. W przypadku podejrzenia nowotworu jamy ustnej pacjent zostanie skierowany do onkologa.

Rak jamy ustnej leczony jest operacyjnie. Po zabiegu chirurgicznym pacjent zostaje poddany radio- i chemioterapii.

Radioterapia nie jest niestety pozbawiona skutków ubocznych. W trakcie radioterapii może dojść do:

• podrażnienia śluzówki i suchości jamy ustnej,
• trudności w przełykaniu,
• zaburzeń smaku.

Radioterapia zwiększa też ryzyko pojawienia się próchnicy. Dlatego w tym okresie należy szczególnie zadbać o zęby, dziąsła i gardło.

Żeby ograniczyć uszkodzenie szkliwa, należy zrezygnować z jedzenia i napojów zawierających cukier oraz ograniczyć ilość przekąsek między posiłkami. Produkty, które nie zaszkodzą to: ser, surowe warzywa, jogurty naturalne i owoce. Należy dbać także o higienę jamy ustnej:

• Myj zęby po każdym posiłku. Używaj do tego szczoteczki z miękkim włosem.
• Codziennie nitkuj zęby.
• Nie jedz potraw twardych i dobrze doprawionych.
• Zrezygnuj z surowych warzyw, suchych krakersów i orzechów.
• Nie pal papierosów, fajki, cygar.
• Nie żuj tytoniu.
• Nie pij alkoholu.
• Używaj gumy do żucia bez cukru.

Rokowania są lepsze wtedy, gdy nowotwór jamy ustnej zostanie wykryty we wczesnym etapie rozwojowym. Wówczas około 80-90 proc. pacjentów ma szansę na wyleczenie.

Rak jamy ustnej bywa często niezauważony przez chorego, zwłaszcza wtedy, gdy przebiega bez bólu. Kiedy pojawia się ból, choroba jest już zazwyczaj w zaawansowanym stadium rozwoju. Według statystyk przeżywa około 50 proc. osób. Pozostali umierają po 5 latach od postawienia diagnozy.